स्वदेस न्यूज | प्रतिनिधी
आजची प्रेरणादायी बातमी आहे मध्य प्रदेशची राजधानी भोपाळ येथून…
कचरा हा केवळ टाकून देण्याचा विषय नसून तो योग्य पद्धतीने व्यवस्थापित केला तर समाजासाठी उपयुक्त ठरू शकतो, हे भोपाळ महानगरपालिकेने कृतीतून दाखवून दिले आहे. ऑगस्ट २०२५ मध्ये अरेरा कॉलनीतील १० नंबर मार्केटमध्ये देशातील पहिल्या डिजिटल **’कचरा कॅफे’**ची सुरुवात करण्यात आली. या अभिनव उपक्रमात नागरिक प्लास्टिक, ई-वेस्ट, जुने कपडे, रद्दी, पुस्तके आणि इतर पुनर्वापरयोग्य कचरा जमा करतात. त्याच्या बदल्यात त्यांना वजनानुसार डिजिटल ‘कचरा चलन’ म्हणजेच पॉइंट्स दिले जातात. या पॉइंट्सच्या माध्यमातून नागरिक पौष्टिक अन्न, नाश्ता तसेच महिला बचत गटांनी तयार केलेली पर्यावरणपूरक उत्पादने खरेदी करू शकतात.
महापौर मालती राय यांच्या हस्ते या कॅफेचे उद्घाटन करण्यात आले. या उपक्रमाला मिळालेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादानंतर बोट क्लब आणि बिटन मार्केट परिसरातही त्याचा विस्तार करण्यात आला आहे. महानगरपालिकेचे आयुक्त हरेंद्र नारायण यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शहरातील आधीपासून कार्यरत असलेल्या पुनर्वापर केंद्रांवर अशा कचरा कॅफेची उभारणी केली जात आहे.
या कॅफेमध्ये प्लास्टिकच्या बाटल्या, जुनी पुस्तके, वर्तमानपत्रे, ई-वेस्ट, कार्टन, जुने कपडे आदी साहित्य स्वीकारले जाते. जमा केलेल्या कचऱ्याचे मूल्यांकन करून नागरिकांच्या मोबाईलवर एसएमएसद्वारे डिजिटल पॉइंट्स जमा केले जातात. याशिवाय मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून घरपोच कचरा संकलनाची सुविधाही उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
या उपक्रमामागील प्रमुख उद्दिष्टे म्हणजे नागरिकांमध्ये कचरा व्यवस्थापनाची सवय रुजविणे, प्लास्टिकचा पुनर्वापर वाढविणे, शहर अधिक स्वच्छ ठेवणे आणि महिला स्वयंसहाय्यता गटांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनविणे. या उपक्रमामुळे शहरातील प्लास्टिक आणि घनकचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावण्यास मदत होत असून महिला बचत गटांना रोजगार आणि त्यांच्या उत्पादनांना बाजारपेठ मिळत आहे. त्याचबरोबर स्वच्छतेबाबत नागरिकांमध्ये जनजागृतीही वाढत आहे.
नागरिकांचा अधिकाधिक सहभाग मिळावा यासाठी कचरा कॅफेमध्ये बाजारभावापेक्षाही अधिक दर दिले जात आहेत. उदाहरणार्थ, प्लास्टिक कचऱ्याचा बाजारभाव साधारण १५ रुपये प्रति किलो असताना येथे त्यासाठी २० रुपये दिले जातात. पुनर्वापर करता येणाऱ्या इतर सुक्या कचऱ्यालाही योग्य मूल्य दिले जाते.
महानगरपालिकेच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, भोपाळमध्ये निर्माण होणाऱ्या प्लास्टिक कचऱ्यापैकी मोठा हिस्सा प्रतिबंधित प्लास्टिकचा असून त्यात धातू, शिसे आणि कागद यांसारख्या वस्तूही मिसळलेल्या असतात. त्यामुळे त्यावर प्रक्रिया करणे खर्चिक आणि अवघड ठरते. मात्र **’कचरा कॅफे’**मुळे कचऱ्याचे वर्गीकरण अधिक शिस्तबद्ध होत असून पुनर्वापर प्रक्रिया सुलभ, प्रभावी आणि अधिक परिणामकारक बनत आहे.
Great initiative