स्वदेस न्यूज | प्रतिनिधी
मुंबई : एका स्पाय कॅमेऱ्याच्या चष्म्याच्या मदतीने मुंबई लोकलमधील महिला छेडछाडीच्या तब्बल 150 हून अधिक घटना उघडकीस आणत गुन्हेगारांना तुरुंगात धाडणारे आणि त्यानंतर मानवी तस्करीच्या विळख्यातून 300 हून अधिक मुलींची सुटका करणारे सामाजिक कार्यकर्ते दीपेश टॅंक आज अनेकांसाठी प्रेरणास्थान ठरले आहेत. ‘युथ फॉर पीपल’ या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी उभारलेली ‘वॉर’ (War Against Railway Rowdyism) मोहीम महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी लढणाऱ्या प्रभावी उपक्रमांपैकी एक ठरली आहे.
2012 मधील निर्भया प्रकरणाने संपूर्ण देश हादरला होता. या घटनेचा दीपेश टॅंक यांच्या मनावर खोल परिणाम झाला. त्यातूनच 2013 मध्ये त्यांनी नऊ मित्रांच्या सहकार्याने ‘वॉर’ मोहिमेची सुरुवात केली. त्या काळात रेल्वे स्थानकांवर आणि लोकलच्या डब्यांमध्ये आजच्यासारखी व्यापक सीसीटीव्ही यंत्रणा नव्हती. त्यामुळे महिलांची छेडछाड करणाऱ्यांना पकडणे कठीण जात असे.
यावर उपाय म्हणून दीपेश यांनी आपल्या मासिक 30 हजार रुपयांच्या पगारातून तब्बल 25 हजार रुपये खर्च करून स्पाय कॅमेरा बसवलेला चष्मा खरेदी केला. हा चष्मा घालून ते लोकल स्थानकांवर आणि रेल्वे डब्यांत प्रवास करत महिलांची छेड काढणाऱ्यांचे गुप्त चित्रीकरण करीत. त्यानंतर हे व्हिडिओ पुरावे रेल्वे पोलिसांकडे सुपूर्द केले जात. या भक्कम पुराव्यांच्या आधारे 150 हून अधिक आरोपींना अटक करण्यात यश आले.
2016 मध्ये एका सामाजिक कार्यक्रमानिमित्त रेड लाईट परिसरात गेलेल्या दीपेश यांनी अवघ्या 13 वर्षांच्या गर्भवती मुलीला पाहिले. त्या घटनेने त्यांना मानवी तस्करीचे भीषण वास्तव जवळून अनुभवायला मिळाले. त्यानंतर त्यांनी या प्रश्नावरही सक्रियपणे काम सुरू केले.
मानवी तस्करीच्या साखळीचा माग काढण्यासाठी त्यांनी अनेकदा स्वतःला ‘कास्टिंग डायरेक्टर’ म्हणून सादर केले. बिहारसह विविध भागांत जाऊन त्यांनी तस्करांच्या जाळ्यात अडकलेल्या मुलींना बाहेर काढण्यासाठी धाडसी मोहिमा राबवल्या. त्यांच्या प्रयत्नांतून आजवर 300 हून अधिक मुलींची सुखरूप सुटका करण्यात आली आहे.
साध्या मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेल्या दीपेश टॅंक यांच्या आयुष्यातही मोठ्या वेदना आहेत. मुंबईतील बॉम्बस्फोटात त्यांनी आपल्या धाकट्या भावाला गमावले. मात्र या दुःखाने खचून न जाता त्यांनी समाजकार्यात स्वतःला झोकून दिले. ‘युथ फॉर पीपल’च्या माध्यमातून पुस्तक वाटप, रक्तदान, अन्नवाटप आणि विविध सामाजिक उपक्रम सातत्याने राबविले जात आहेत.
आपल्या कार्यामागील प्रेरणेबाबत दीपेश टॅंक म्हणतात, “आईच्या संस्कारांमुळे महिलांचा सन्मान करायला शिकलो. समाजातील अन्यायाविरोधात आवाज उठवणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.”
दीपेश टॅंक यांच्या कार्याची दखल भारतापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. दक्षिण आशियातील लैंगिक तस्करी रोखण्यासाठी केलेल्या उल्लेखनीय प्रयत्नांचा गौरव **कॅनडाच्या संसदेच्या ‘सब-कमिटी ऑन इंटरनॅशनल ह्युमन राइट्स’**च्या अहवालात करण्यात आला आहे. महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि मानवी तस्करीविरोधातील त्यांच्या लढ्यामुळे ते आज देशातील तरुणांसाठी प्रेरणादायी उदाहरण ठरले आहेत.
