स्वदेस न्यूज (प्रतिनिधी) :-
आजची चांगली बातमी आहे नवी दिल्लीहून
विश्वाची निर्मिती, कृष्णविवरांचे गूढ आणि निसर्गाच्या मूलभूत नियमांचा शोध घेणारे भारताचे ज्येष्ठ सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ प्रा. अशोक सेन यांना २०२६ चा प्रतिष्ठित ‘ऑस्कर क्लाइन पदक’ जाहीर झाला आहे. त्यांच्या या यशामुळे भारतीय वैज्ञानिकांच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला असून, त्यांच्या संशोधनाची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुन्हा एकदा दखल घेण्यात आली आहे.
स्वीडनमधील स्टॉकहोम विद्यापीठाशी संबंधित या प्रतिष्ठित सन्मानाद्वारे सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रातील उल्लेखनीय योगदानाचा गौरव केला जातो. प्रा. सेन यांचे स्ट्रिंग थिअरी, कृष्णविवरांची एंट्रॉपी आणि स्ट्रिंग फील्ड थिअरीमधील संशोधन आधुनिक भौतिकशास्त्राच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरले आहे.
प्रा. अशोक सेन यांनी १९९० च्या दशकात स्ट्रिंग थिअरीच्या क्षेत्रात मोलाचे संशोधन केले. विश्वातील मूलभूत कण आणि निसर्गाचे नियम यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी त्यांनी ‘एस-ड्युअॅलिटी’ या संकल्पनेच्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांच्या कार्यामुळे आधुनिक भौतिकशास्त्रातील संशोधनाला नवी दिशा मिळाली. या कालखंडातील महत्त्वपूर्ण घडामोडींना ‘सेकंड सुपरस्ट्रिंग रेव्होल्यूशन’ म्हणून ओळखले जाते.
कृष्णविवरांच्या एंट्रॉपीविषयीच्या संशोधनातून गुरुत्वाकर्षण आणि क्वांटम भौतिकशास्त्र यांच्यातील संबंध समजून घेण्याच्या प्रयत्नांना बळ मिळाले. तसेच, विविध स्ट्रिंग सिद्धान्तांमधील परस्परसंबंध स्पष्ट करण्यातही त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
१५ जुलै १९५६ रोजी जन्मलेल्या प्रा. सेन यांनी कोलकात्यातील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमधून भौतिकशास्त्राचे शिक्षण घेतले. त्यानंतर आयआयटी कानपूर येथून पदव्युत्तर पदवी आणि अमेरिकेतील स्टोनी ब्रूक विद्यापीठातून पीएच.डी. प्राप्त केली. अमेरिकेतील नामांकित संशोधन संस्थांमध्ये काम केल्यानंतर त्यांनी भारतात परतण्याचा निर्णय घेतला.
टाटा मूलभूत संशोधन संस्था आणि हरिश्चंद्र संशोधन संस्था येथे त्यांनी संशोधन केले. सध्या ते बंगळुरू येथील इंटरनॅशनल सेंटर फॉर थिअरेटिकल सायन्सेसमध्ये कार्यरत आहेत.
प्रा. सेन यांना २०१२ मध्ये फंडामेंटल फिजिक्स ब्रेकथ्रू प्राइज, २०१४ मध्ये डिरॅक मेडल, तसेच भारत सरकारचे पद्मश्री आणि पद्मभूषण हे पुरस्कार मिळाले आहेत. त्यांना मिळालेल्या सन्मानांची ही मालिका त्यांच्या संशोधनाची जागतिक प्रतिष्ठा अधोरेखित करते.
जागतिक कीर्ती असूनही साधेपणा आणि संशोधनाप्रती निष्ठा जपणारे प्रा. अशोक सेन तरुण विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणास्थान आहेत. मूलभूत विज्ञानातील जिज्ञासा, सातत्यपूर्ण अभ्यास आणि स्वतंत्र विचार यांच्या बळावर भारतीय संशोधक जागतिक स्तरावर ठसा उमटवू शकतात, हे त्यांच्या प्रवासातून स्पष्ट होते. त्यांचा हा सन्मान म्हणजे भारतीय विज्ञानविश्वासाठी अभिमानाचा क्षण आहे.
