स्वदेस न्यूज (प्रतिनिधी) :-
आजची चांगली बातमी आहे केरळहून
विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचा उपयोग केवळ आधुनिक सुविधा निर्माण करण्यासाठीच नव्हे, तर मानवी जीव वाचवण्यासाठीही होऊ शकतो, याचे उत्तम उदाहरण केरळमधील तरुण इंजिनिअर विमल गोविंद एम. के. आणि त्यांच्या टीमने जगासमोर ठेवले आहे. मॅनहोल आणि गटारांची साफसफाई करताना विषारी वायूंमुळे सफाई कामगारांचे होणारे मृत्यू रोखण्यासाठी त्यांनी ‘बँडिकूट’ नावाचा अत्याधुनिक रोबोट विकसित केला आहे. या शोधामुळे धोकादायक परिस्थितीत गटारात उतरून काम करण्याची गरज कमी झाली असून, सफाई कामगारांच्या सुरक्षिततेला नवी दिशा मिळाली आहे.
२०१५ मध्ये केरळमधील कोझिकोड येथे मॅनहोलची साफसफाई करताना विषारी वायूंमुळे तीन जणांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला होता. या घटनेने विमल गोविंद आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना मोठा धक्का बसला. भविष्यात अशा दुर्घटना घडू नयेत आणि सफाई कामगारांना आपला जीव धोक्यात घालावा लागू नये, या विचारातून विमल गोविंद, अरुण जॉर्ज, रशीद के. आणि निखिल एन. पी. या इंजिनिअर मित्रांनी एकत्र येत ‘जेनरोबोटिक्स’ या स्टार्टअपची स्थापना केली. त्यातूनच बँडिकूट रोबोटची निर्मिती झाली.
बँडिकूट हा कोळ्याच्या आकाराचा रोबोट असून, त्याला चार पाय आहेत. मॅनहोलमध्ये उतरवल्यानंतर तो चारही पाय पसरवून स्थिर उभा राहतो. त्यानंतर त्याचे रोबोटिक हात ३६० अंशांत फिरून गटारातील गाळ, चिखल आणि घनकचरा बाहेर काढतात. त्यामध्ये बसवलेले वॉटरप्रूफ कॅमेरे मॅनहोलच्या आतील परिस्थितीची माहिती जमिनीवर असलेल्या ऑपरेटरला देतात.
या रोबोटमध्ये हायड्रोजन सल्फाइड आणि मिथेन यांसारखे धोकादायक वायू ओळखणारे विशेष सेन्सर्स बसवण्यात आले आहेत. त्यामुळे मॅनहोलमधील वातावरणाची माहिती मिळण्यास मदत होते. पूर्वी तीन कामगारांना एखादे काम पूर्ण करण्यासाठी तीन ते चार तास लागत असत. मात्र, बँडिकूटच्या मदतीने हेच काम अवघ्या ३० ते ४५ मिनिटांत पूर्ण करता येते.
या रोबोटच्या निर्मितीमागचा उद्देश सफाई कामगारांचा रोजगार हिरावून घेणे नसून त्यांचे प्राण वाचवणे हा आहे. विशेष म्हणजे, पूर्वी गटारात उतरून साफसफाई करणाऱ्या कामगारांनाच आता जमिनीवर राहून जॉयस्टिकच्या साहाय्याने रोबोट चालवण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते. त्यामुळे त्यांना अधिक सुरक्षित आणि सन्मानजनक कामाची संधी मिळत आहे.
केरळ सरकारने सर्वप्रथम या तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते बँडिकूट २.० चे उद्घाटन करण्यात आले. आज भारतातील २२ हून अधिक राज्यांमध्ये तसेच सिंगापूरसारख्या देशांमध्येही या रोबोटचा वापर होत आहे. या सामाजिक आणि तांत्रिक नवकल्पनेसाठी विमल गोविंद यांना प्रतिष्ठित ‘फोर्ब्स आशिया ३० अंडर ३०’ यादीत स्थान मिळाले आहे.
माणसाचा जीव वाचवण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा केलेला हा सकारात्मक उपयोग निश्चितच कौतुकास्पद आहे. भारतीय तरुणांची कल्पकता आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा संगम असलेला बँडिकूट भविष्यात धोकादायक सफाई कामांमध्ये मोठा बदल घडवू शकतो.





