स्वदेस न्यूज (प्रतिनिधी) :-
आजची चांगली बातमी आहे पंजाबहून
पर्यावरण संवर्धनासाठी वयाची अट नसते, हे पंजाबमधील लुधियाना येथील अवघ्या १६ वर्षीय गुणीषा कौर हिने आपल्या कर्तृत्वातून सिद्ध केले आहे. मधमाश्या, फुलपाखरे आणि इतर परागीकरण करणाऱ्या कीटकांचे संरक्षण करण्यासाठी तिने सुरू केलेल्या ‘बझिंग ब्लूम्स’ या अभिनव उपक्रमाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठे यश मिळाले आहे. या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत तिला २०२६ च्या ‘इंटरनॅशनल यंग इको-हिरो पुरस्कारां’मध्ये तिसरे स्थान मिळाले आहे.
लुधियानासारख्या औद्योगिक आणि दाट लोकवस्तीच्या शहरात वाढत चाललेले प्रदूषण, घटणारी हरित क्षेत्रे आणि कीटकांच्या अधिवासाचा ऱ्हास यांकडे गुणीषाचे लक्ष गेले. त्यातूनच ५ मार्च २०२३ रोजी तिने ‘बझिंग ब्लूम्स’ या पर्यावरणपूरक उपक्रमाची सुरुवात केली. या मोहिमेअंतर्गत तिने पंजाबमधील शाळा, अंगणवाड्या आणि सार्वजनिक ठिकाणी २० हून अधिक परागीकरण उद्याने विकसित केली. पडीक जागांचे रूपांतर हिरव्यागार बागांमध्ये करून तिने जैवविविधतेच्या संवर्धनासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.
गुणीषाच्या या प्रयत्नांचे सकारात्मक परिणामही दिसून आले आहेत. अवघ्या २४ महिन्यांत या उद्यानांमुळे परिसरातील परागीकरण करणाऱ्या प्रजातींची संख्या १८ वरून ४६ पर्यंत पोहोचली. म्हणजेच त्यांच्या विविधतेत तब्बल १५५ टक्के वाढ झाली. या उद्यानांमध्ये स्थानिक फुलझाडे लावण्यात आली असून, रासायनिक खते आणि कीटकनाशकांचा वापर टाळण्यात आला आहे. त्यामुळे मधमाश्या आणि फुलपाखरांना पोषक वातावरण उपलब्ध झाले आहे.
या उद्यानांचे वैशिष्ट्य म्हणजे ती केवळ कीटकांसाठी अनुकूल अधिवास नाहीत, तर विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी आणि वंचित घटकांतील विद्यार्थ्यांसाठी निसर्गाशी जोडणारी सुरक्षित शिक्षणस्थळेही आहेत. कार्यशाळा आणि विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून गुणीषाने चार हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांना सहभागी करून घेतले असून, आठ हजारांहून अधिक व्यक्तींपर्यंत पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश पोहोचवला आहे.
या प्रकल्पासाठी आवश्यक निधी उभारण्याकरिता गुणीषा आठवड्याच्या शेवटी कलावर्ग घेते आणि रोपांच्या विक्रीतून मिळणारे उत्पन्न उद्यानांच्या देखभालीसाठी वापरते. तिच्या कार्याची दखल ‘इंडिया बुक ऑफ रेकॉर्ड्स’ आणि ‘कलाम्स वर्ल्ड रेकॉर्ड्स’ यांनीही घेतली आहे. याशिवाय, तिने ‘एरोब्लूम’ नावाचे कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित ड्रोन विकसित केल्याची माहिती दिली आहे.
शालेय अभ्यासक्रमात पर्यावरण संवर्धनाचा समावेश व्हावा, यासाठी गुणीषाने पंजाबच्या शिक्षणमंत्र्यांकडे प्रस्तावही पाठवला आहे. तिचा हा उपक्रम पर्यावरण संरक्षणासोबतच सामाजिक समावेशकतेचा आदर्श निर्माण करणारा ठरत आहे. लहान वयात मोठे स्वप्न पाहून सातत्याने प्रयत्न केल्यास सकारात्मक बदल घडवता येतो, याचे गुणीषा कौर हे प्रेरणादायी उदाहरण आहे.
