स्वदेस न्यूज | प्रतिनिधी
दररोज लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या तिरुपती मंदिर परिसरात फुले, नारळाच्या शेंगा, प्लास्टिकच्या बाटल्या, खाद्यपदार्थांचे पॅकेजिंग आणि इतर विविध प्रकारचा कचरा मोठ्या प्रमाणावर निर्माण होतो. या कचऱ्याची विल्हेवाट लावणे हे प्रशासनासमोरचे मोठे आव्हान होते. मात्र आता या समस्येवर पर्यावरणपूरक आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर असा अभिनव उपाय शोधण्यात आला आहे.
तिरुमला तिरुपती देवस्थानात निर्माण होणाऱ्या विविध प्रकारच्या कचऱ्यावर प्लाझ्मा पायरोलिसिस या आधुनिक तंत्रज्ञानाद्वारे प्रक्रिया करून त्यापासून खत, जैवइंधन, द्रवरूप इंधन, सक्रिय कार्बन आणि इतर उपयुक्त उत्पादने तयार केली जात आहेत. श्री वेंकटेश्वर विद्यापीठातील अभियंत्यांनी विकसित केलेल्या विशेष रिऍक्टरच्या साहाय्याने फुले, नारळाच्या शेंगा, प्लास्टिक, रबर आदी सुमारे दहा प्रकारच्या कचऱ्याचे मूल्यवर्धन करण्यात येत आहे.
या प्रक्रियेत ऑक्सिजनविरहित बंद कक्षात ३०० ते ५०० अंश सेल्सिअस तापमानावर कचऱ्यावर प्रक्रिया केली जाते. कचरा जाळावा लागत नसल्यामुळे धूर, राख किंवा घातक वायू निर्माण होत नाहीत. त्यामुळे पर्यावरणाचे संरक्षण होत असतानाच कचऱ्यापासून उपयुक्त आणि आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाची उत्पादने मिळतात.
मंदिरात अर्पण करण्यात आलेल्या फुलांपासून सेंद्रिय खत आणि विविध रासायनिक संयुगे तयार केली जात आहेत. मासे व कुक्कुटपालनातील जैविक कचऱ्यापासून जैवइंधन आणि खत तयार होत आहे. प्लास्टिक व जुन्या टायरपासून द्रवरूप हायड्रोकार्बन इंधन तसेच बॅटरी उद्योगासाठी आवश्यक कार्बन मिळत आहे. नारळाच्या शेंगांपासून इंधन आणि सक्रिय कार्बन तयार करण्यातही यश मिळाले आहे.
या तंत्रज्ञानाचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे कचऱ्याचे मोठ्या प्रमाणावर वर्गीकरण करण्याची आवश्यकता राहत नाही. ओला आणि सुका कचरा एकाच यंत्राद्वारे प्रक्रियेसाठी वापरता येत असल्याने वेळ आणि खर्चाची बचत होते. शिवाय, प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर जवळपास कोणताही कचरा लँडफिलमध्ये पाठवण्याची गरज उरत नाही.
सध्या हा १२ दिवसांचा प्रायोगिक प्रकल्प यशस्वी ठरला असून त्याची मोठ्या प्रमाणावर अंमलबजावणी करण्याची तयारी सुरू आहे. हा प्रयोग व्यापक स्तरावर यशस्वी झाला, तर तिरुपतीसह देशातील अनेक धार्मिक स्थळे आणि शहरे कचऱ्याला ओझे न मानता उत्पन्नाचे साधन बनवू शकतील. स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि ऊर्जा निर्मितीचा प्रभावी संगम घडवून आणणारे हे तंत्रज्ञान देशातील कचरा व्यवस्थापनासाठी नवे मॉडेल ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
